Onderwijs in Wissenkerke


Op 14 juli 2012, in Ooit, door Ron

Aanleiding voor dit stukje waren de twee foto’s die ik onlangs per mail kreeg van een collega-raadslid. Het waren foto’s uit 1962 van een schoolklas van de openbare school en deze foto: de opening van de nieuwe gebouwen aan de Julianastraat in 1962. Er gaat een vlag gehesen worden in het bijzijn van toenmalig burgemeester Wisse en CdK De Casembroot.
Op de achtergrond zie je nog wat herkenbare gebouwen zoals het oude bejaardentehuis met daarvoor een bungalow en helemaal links een schuurtje waarvan ik me herinner dat het een opslag was voor kleutermaterialen van de kleuterschool die daar zat.
Een doorgewinterde Wissenkerkenaar zal ongetwijfeld meer herkennen dan ik. Ik woon hier al eenendertig jaar, maar voel me (nog steeds) geen doorgewinterde dorpsbewoner. Wel een geïnteresseerde dorpsbewoner.

Dus ben ik eens gaan zoeken. Gaan zoeken of ik wat meer te weten kon komen over het ontstaan van het onderwijs op Noord-Beveland en in het bijzonder Wissenkerke, dat sinds de invoering van de gemeentewet in 1851 (Thorbecke), samen met Kamperland en Geersdijk, behoorde tot de gemeente Wissenkerke. Als gevolg van deze wet werd het tijd voor de eerste officiële burgemeester van de gemeente Wissenkerke, Jacobus Hendrik Lodewijk Vader, die ene A. de Moor (pachter) in 1853 verving als ‘baas’ van de westelijke helft van Noord-Beveland.

De staat van de gemeente en waarschijnlijk het hele eiland ‘deed gedenken aan een toestand alsof wij nog in den tijd der middeleeuwen verkeerden’. Er was in die tijd voor de burgemeester dus nogal wat werk aan de winkel. Als eerste pakte hij de wegen aan, omdat ‘de wegen in dit eiland, in deze gemeente gedurende eenen geruimen tijd van het jaar zich als het ware in eenen onbruikbaren staat bevonden’.
Van 1853 tot 1855 werden de eerste verharde wegen op Noord-Beveland aangelegd. Dat waren grindwegen. Eerst van het Kamperlands veer naar Kamperland, daarna verder naar Wissenkerke en later doorgetrokken naar Geersdijk. Vanwege dat grind golden er allerlei regels om over die weg te mogen gaan. Bij mooi en bij slecht weer waren er verschillende regels en die hadden voornamelijk te maken met de breedte van de velgen van de karren en de hoeveelheid paarden die ervoor mochten. In die tijd ging hier alles met paard en wagen. Hoewel er vanuit de provincie strenge regels werden gesteld aan het berijden van die wegen, maakte de burgemeester zijn eigen regels omdat anders heel veel karren moesten worden omgebouwd en dat ging nogal veel geld kosten. Er waren in die tijd 182 wagens en 60 driewielskarren in de gemeente.
In 1855 werden de wegen feestelijk in gebruik genomen. Op 24 juli 1855 kwam daarvoor speciaal de Commissaris des Konings afgereisd om de wegen in te wijden. Veel mensen waren daar blij om, want veel huizen waren gesierd met de Nederlandse vlag, er werd luid gejubeld en er was klokgelui. De burgemeester bood de notabelen een diner aan bij hem thuis aan de Voorstraat. ‘s Avonds wordt er melding gemaakt van ‘talloze eereschoten, voetsoekers en vuurwerk’.

In 1858 kondigt de burgemeester aan dat het tijd wordt om het onderwijs in de gemeente aan te pakken. In 1857 werd de wet op het lager onderwijs van kracht en die werd in de gemeente Wissenkerke toegepast in de uitgebreide vorm. Dat wilde zeggen, naast de voorgeschreven negen vakken, ook onderricht in ‘de beginselen der kennis van levende talen, die der wiskunde, die der landbouwkunde, gymnastiek, teekenen en handwerken voor meisjes’.
Het godsdienstonderwijs werd uitbesteed aan de kerkgenootschappen en daarvoor werden lokalen ter beschikking gesteld buiten de schooluren om.
De raad besluit in 1858 dat er twee scholen moeten komen: één in Wissenkerke en één in Kamperland. Ze werden van een reglement voorzien en op een een nieuwe leest geschoeid. Hetgeen niet betekende dat er nog geen onderwijs was in de gemeente. In documenten is te vinden dat er in 1853 een nieuw schoolgebouw werd aanbesteed in Kamperland, maar schijnbaar liet de kwaliteit van het onderwijs en de bekwaamheid van de onderwijzers soms te wensen over, omdat er geen duidelijke regels waren. Daarover zijn leuke anecdotes te vinden.

Dus ja, zo valt de oorsprong van het openbaar onderwijs op Noord-Beveland nog steeds moeilijk te achterhalen. Voor het Christelijk onderwijs is dat makkelijker. In 1861 werd er een Christelijke school in Wissenkerke opgericht en in 1868 een school in Kamperland. In 1871 komt er een school in Geersdijk, maar mij is het niet duidelijk of dat een openbare school is of een Christelijke. Ik vermoed het laatste.
De komst van de Christelijke scholen had ook nog wel wat voeten in aarde. Niet alleen werd het leerlingenaantal op de bestaande scholen minder, maar de ouders van de leerlingen die een Christelijke school bezochten kwamen in opstand. Dat leidde ertoe dat er een regeling werd getroffen waarmee wij tot voor kort nog steeds te maken hadden.
Het openbaar onderwijs was gratis, maar voor het Christelijk onderwijs werd schoolgeld gevraagd voor de bekostiging daarvan. Die ouders meenden nu dubbel te moeten betalen. Een bijdrage voor het openbaar onderwijs middels de belastingen en een bijdrage voor hun Christelijk onderwijs middels schoolgeld.
Een bestuurslid van die scholen en tevens raadlid, Dhr. C. de Smit, opperde dat ook voor openbaar onderwijs schoolgeld verplicht moest worden; het ontbreken daarvan zorgde immers voor een oneerlijke concurrentie.
In 1873 werd er een voorstel aangenomen in de gemeenteraad voor een subsidieregeling richting het Christelijk onderwijs, omdat er in die tijd meer raadsleden waren met een Christelijke achtergrond. De burgemeester is altijd tegen gebleven.

Daarnaast zijn er berichten van particulieren die een zogenaamde bijzondere bewaarschool oprichtten. In 1854 één in Wissenkerke en in 1866 één in Geersdijk. Een bewaarschool is eigenlijk de voorloper van het kleuteronderwijs.

En zo ben ik al spittend hele leuke wetenswaardigheden tegengekomen over Wissenkerke. Die meneer Vader was zo’n verkeerde burgemeester niet, we zouden zo iemand nu een ‘people-manager’ noemen. Een echte burgervader dus.
In tegenstelling tot wat ik altijd dacht, bevond de burgemeesterswoning zich in die tijd in de Voorstraat (nummer 12/14 en daarnaast nummer 16/18: kantoor en cachot). Tegenover de burgemeester woonde zijn broer Bram (pand van Arkel), die hier de huisarts was. Zijn zus Maria woonde daar weer naast (huidige galerie) samen met haar man, H. J. Keijl, die alternatief huisarts was.
De panden aan de Dorpsdijk (Boomdijk), ter hoogte van de trappen, zijn pas later in gebruik genomen als burgemeesterswoning, maar bestonden toen al wel. Wie er destijds woonde, weet ik niet.

J.H.L. Vader (1810-1892)

 

Gele Krantje


Op 5 juli 2012, in Opmerkelijk, door Ron

Ik heb het al eens eerder gezegd, je krijgt heel wat papierwerk in je brievenbus geworpen. Ongevraagd, maar dat schijnt met papieren boodschappen niet zo’n probleem te zijn. Ik vergelijk het met spam. Ik heb er niet om gevraagd en toch ligt het op de mat. Om dit te voorkomen moet ik een sticker op mijn brievenbus plakken. Dat is vreemd. Ik moet wat plakken omdat iemand anders allerlei rommel in mijn brievenbus gooit. En dat is niet zomaar een beetje, het gaat om toch zeker een kilo per week.

Het grootste gedeelte van mijn oud-papier verzameling bestaat dan ook uit ongelezen folders, die ik elke dag opraap en even verderop in een doos deponeer. Ik heb geen interesse, ik heb geen tijd om het te lezen en wanneer ik wat nodig heb, dan zoek ik het op internet. Zo gaat dat denk ik vaak bij moderne huishoudens.
Een drietal exemplaren zijn de zogenaamde huis-aan-huisbladen. Twee daarvan verschijnen wekelijks en daar staat schijnbaar wel eens wat nieuws in uit de buurt en één daarvan is het zogenaamde Gele Krantje. Wanneer ik de inwoners hier mag geloven is dat het interessantste blad van allemaal en dat wordt veel gelezen. Wanneer je dus iets te melden hebt hier in de buurt, dan doe je dat het best in het Gele Krantje. Het Noord-Bevelands advertentie- en informatieblad.

Ik lees het nooit, echt niet, tenzij ik iets heb gestuurd dat erin zou moeten staan. Bij dorpsactiviteiten bijvoorbeeld. Gisteren, het is nu vakantie, had ik wat meer tijd en besloot er toch maar eens serieus naar te kijken. Wat vinden al die inwoners daar toch zo interessant aan ?

Zoals de volksmond doet vermoeden is het een geel blaadje dat in zwart of grijstinten gedrukt is. Alleen de voor- en achterzijde hebben de kleur rood erbij als steunkleur. De binnenste twee pagina zijn bestemd voor gemeentenieuws en zijn wat groen-blauwig gedrukt. Dat mag wat meer kosten, dat zie je zo, en de informatie houdt niet veel meer in dat hetgeen je gewoon op de website van de gemeente kunt lezen. Maar en dat zeggen de collega’s van onze oppositiepartner in de gemeenteraad, niet iedereen heeft internet. Dat zal een heel klein percentage zijn in deze tijd, maar gelijk hebben ze daarmee wel.

Het blaadje is steviger dan een krantje, heeft de grootte van een a-viertje en telt twaalf pagina’s en is overwegend gevuld met advertenties. Dat is niet zo gek natuurlijk, het blaadje is gratis en ergens moeten de inkomsten vandaan komen.
Doordat de adverteerders en de gemeente de kosten dekken is er op elke pagina van boven naar beneden vijf centimeter gratis ruimte aan de randen. Daarin lees je bijvoorbeeld wat er allemaal te doen is, de uitslagen van bijvoorbeeld de viswedstrijden en zoals nu, wie er gewonnen heeft met het bonenraadspel. Maar verder staan er heel veel advertenties in. Veel dezelfde soort ook. Veel klusbedrijven, hoveniersbedrijven en wat wooninrichting. Dat allemaal op de overige tien bladzijden.

Erg opvallend is wel dat ik er vijf advertenties in tel van uitvaartondernemingen. Vijf advertenties op een bevolking van zevenduizend inwoners. Wanneer de marketinginformatie van die bedrijven klopt, dan hangt er heel wat onheil in de lucht en zitten die ondernemers  figuurlijk als kraaien op een heel groot touw boven ons eiland te wachten tot er eentje gaat. Is dat het vak van de toekomst ?

Mathilda, die een steunpunt voor ons wil zijn in een emotionele tijd, heeft zichzelf laten portretteren op een manier die zo in een rouwadvertentie zou kunnen. Ze lacht wel en dat kun je van Janny nu weer niet zeggen. Zij kijkt alsof ze je nakijkt wanneer je op weg gaat naar de hemel. Vaarwel. Ze levert betaalbare kwaliteit en dan moet je zelf maar invullen wat je daaronder mag verstaan. De mevrouw van Monuta kijkt alsof ze het echt met je te doen heeft en maakt zich zorgen over degenen onder ons die geen uitvaartverzekering hebben. Dat is bij haar geen probleem, want dan zal je het waarschijnlijk zelf moeten betalen. Dat staat er niet bij, wie het dan wel betaalt.
We hebben ook mannen zoals Roeland. Zijn foto staat er niet bij, maar hij heeft gekozen voor twee handen. Vertrouwde handen noemt hij het. Bij hem ga je met zorg, aandacht en respect beginnen aan je laatste reis. Dag en nacht bereikbaar, dus je hoeft niet te wachten.
Maar Johan pakt het veel drastischer aan en heeft een advertentie als een grafzerk waarop zijn eigen foto prijkt. Geen emotie verder, alleen een kaal koppetje boven een stropdas. Hij belooft een zorgzame begeleiding en beschikt over een eigen koffie kamer.

Je leest het, we hebben hier keuze volop. Of het nu om klussen gaat of doodgaan.
Je kunt nooit zeggen dat je niemand wist ..

 

Vakantie


Op 2 juli 2012, in Dagelijkse beslommeringen, door Ron

En na een druk weekje zijn we dan eindelijk toe aan vakantie. De kinderen wel tenminste en de meeste collega’s ook wel. Zelf had ik nog wel even door kunnen werken hoor, maar een zestal rustige weken tussendoor is ook wel erg aantrekkelijk.
Vandaag werk ik gewoon op school, op de door mezelf uitgekozen tijden. Eerst lekker uitslapen dus en daarna op het gemakje eens naar school. Dit stukje schrijf ik er nu ook, terwijl de koffiemachine in losse onderdelen in de vaatwasmachine onder handen wordt genomen. Dat zijn zo van die karweitjes die ik bewaar voor de eerste vakantieweek.

De koffiemachine werkt op basis van oploskoffie en dat koekt verschrikkelijk aan. Ik haal dat ding dan echt helemaal uit elkaar zodat alles grondig schoongemaakt kan worden.
Tussendoor haal ik voor de laatste keer de post uit de postbus in Kamperland en heb het Spar-personeel een fijne vakantie gewenst. Aardige mensen daar. Ik moet nog wat verslagen typen en ik handel mijn managementrapportage ook maar gelijk af deze week. Alles zit nog vers in het geheugen.
Ik heb nog wat financiën af te handelen, wat laatste rekeningen en de verantwoording voor de uitgaven op de bankrekening.
In diverse computerprogramma’s moet er nog een jaarovergang plaatsvinden, zodat alle leerlingen in het volgend schooljaar weer zitten waar ze horen. Ik heb alleen wat twijfels over de groepen één en twee. Over wie er nu in groep één en wie er nu in groep twee zit. Ik heb dat met Annemarie verder niet meer doorgesproken, dus best kans dat ik ze daar deze week nog lastig mee ga vallen. Ik weet dat ze nog niet op vakantie is, haar dochter trouwt aanstaande vrijdag.

Van vakantieplannen van de collega’s heb ik ook weinig meegekregen. Mariel en AnnMarie zouden naar Mallorca gaan, dat zijn nogal Spanje-liefhebbers. Ik weet dat Annemarie in de loop van de vakantie naar Frankrijk gaat. Van Hilde weet ik dat ze dat ook gaat doen, want haar man wil er een aantal bergetappes gaan rijden, waaronder Alpe d’Huez. Tja, ieder zijn hobby nietwaar.

Ik heb deze week nog wat afspraken staan, voornamelijk met de gemeente vanwege politieke bezigheden. Morgen bekijken we met een aantal mensen het verkeersplan in verband met de komst van een grote supermarkt. Ter plekke, dus niet op papier. Wat is handig en wat kun je gelijk meenemen nu je toch bezig bent ?
Volgende week maandag heb ik een vergadering van de commissie ROM en daarin gaan we het plan Wissenkerke-Oost bekijken. Komt er nog een negen-holes golfbaan en komt er nog een visvijver ? Kortom, gaat dat fietstunneltje wat daar ligt te liggen toch nog zin krijgen.
Nu is het wegdek erboven van dien aard dat men het al de Noord-Bevelandse schans noemt. Met flink wat snelheid ga je daar bijna de lucht in met je auto. Op aandringen van de gemeenteraad wordt het deze week, meen ik, gerepareerd.

Ik heb dus nog wel het één en ander te doen. Ik zal je af en toe eens bijschrijven. Half juli ga ik een paar dagen op pad. Ik heb wat in de rondte geboden op vakantieveilingen en heb al biedende een leuk rondje Nederland bij elkaar gesprokkeld voor een habbekrats. Waar ik terecht kom ? Geen idee, dat zal ik wel zien.

Vanaf hier ga ik jullie ook een prettige vakantie wensen. Maak er wat leuks van en ontzie het avontuur niet. Er is in het leven al zoveel geregeld, laat het maar eens lekker gebeuren en doe vooral geen dingen die ik ook niet zou doen ..